Gramcio radzi

 NA JEGO WIDOK TRACĘ GŁOWĘ…

       Wielu z nas fascynuje jakaś postać z różnych sfer. Bywają to aktorzy, aktorki, piosenkarze albo dziennikarki czy dziennikarze tej profesji. Świat bowiem jest pełen ciekawych ludzi i tych, którzy starają się do nich upodobnić. Dobrze, jeśli te osoby reprezentują sobą uznane wartości. Dużo gorzej, gdy niczego ważnego, ideowego w sobie nie mają.

         Jak nazywamy więc człowieka, który kimś się zachwyca, lub uznaje za wzór. To jest „ fan”. A jak brzmi ten rzeczownik w liczbie mnogiej? Często słyszymy w  mowie potocznej formę: „fanowie” w  analogii do „synowie” lub „panowie”. To oczywisty błąd! Wyłącznie „fani”! W mianowniku i wołaczu należy więc mówić:

„Na koncert K. Kozłowskiego przybyli fani z całej Polski”.

Sanah zwróciła się do publiczności tymi słowami: „Moi fani, kocham Was”.

KIM JESTEM?

       Niektórzy mają pewien problem z nazywaniem mieszkańców miast, państw lub kontynentów. Dzisiaj jednak zajmę się wsią.

   W naszej gminie jest kilka sołectw. Noszą one różne nazwy. Tworzenie od nich nazw osób bywa dość kłopotliwe. Najłatwiej powiedzieć: „To jest mieszkaniec Ldzania, Orpelowa czy Poleszyna”.

   Jeśli jednak chcielibyśmy poza powyższa opisową formą zastosować inną metodę, to wówczas tworzymy ją za pomocą
typowych dla języka polskiego formantów: „-anin/-anka”:
Dobroń – Dobronianin, Dobronianka Markówka – Markówko- wianin, Markówkowianka Chechło – Chechlanin, Chechlanka
Wincentów – Wincentowianin, Wincentowianka Wymysłów- Wymysłowianin, Wymysłowianka i inne.

         Warto przypomnieć, że w wyniku reformy przeprowadzonej przez Radę Języka Polskiego nazwy mieszkańców miast, osiedli i wsi zapisujemy od 1 stycznia 2026r. wielką literą.

DO LICEUM NADCHODZI CZAS…

       Jest wprawdzie dopiero jesień, ale wielu z Was – przede wszystkim jednak ósmoklasiści – myśli o wyborze szkoły ponadpodstawowej. Jedni trafią do tzw. zawodówek, inni techników, a pozostali- liceów. Życzę Wam głównie właściwych wyborów, bo to będzie miało ogromny wpływ na Waszą przyszłość.

   Teraz jednak rozstrzygnę mniejszy problem, ale ważny, biorąc pod uwagę poprawność pod względem wymowy. Rzeczownik „liceum” trafił do polszczyzny z języka łacińskiego w postaci: „lyceum”, gdzie akcent padał na drugą od końca sylabę, czyli: „ce‘’. Jest to akcent paroksytoniczny, czyli lokujący go jako najpopularniejszy w naszym języku.

NIE ŻAŁUJĘ NIEKTÓRYCH KOZŁÓW OFIARNYCH.

     Niedawno rozbawiła mnie do łez pewna pani, która podzieliła się swoimi żalami pod adresem przełożonych. Stwierdziła, że nie poczuwa się do winy i ponoszenia odpowiedzialności za przewinienie popełnione przez inną osobę, a jej przypisywane.

    W zakończeniu swojego emocjonalnego wystąpienia powiedziała: „Zostałam kozą ofiarną w całej tej sprawie”.

   Niektóre osoby – jak widać – odczuwają ogromną potrzebę podkreślania własnej odrębności płciowej. Stąd owa nieszczęsna „koza” w odwiecznym i nienaruszalnym związku frazeologicznym, który brzmi: „kozioł ofiarny”.

SIEDZI PTASZEK NA GAŁĘZI…

       Przyznacie, że obserwowanie ptaków siedzących na gałęziach jest ciekawe bez względu na porę roku. Pokryte szadzią lub śniegiem drzewa to wspaniałe tło dla różnych gatunków tych skrzy -dla tych zwierząt. Równie malowniczo prezentują się na konarach z nieśmiało rozwijającymi się liśćmi. Jesień natomiast to całe chmary obsiadujące korony drzew przed odlotem do ciepłych stref klimatycznych. Nie jest to jednak kącik ornitologiczny, a poradnik językowy, więc pora na powrót do niego właśnie.

   Tytuł sugeruje pytanie: „gałąź” czy „gałęź”? W mianowniku tylko: „gałąź”! „Gruba gałąź upadła mi pod nogi”. Natomiast w pozostałych przypadkach samogłoskę nosową „ą” zastępuje „ę” poza biernikiem. „Na gałęzi siedzi sójka.” – miejscownik „Przyglądam się kwitnącej gałęzi jabłoni”. – celownik „Z gałęzią w ręce idę przez las”. – narzędnik „O, piękna gałęzi oczaru w lutym”. – wołacz. Ale w bierniku: „Widzę gałąź z gniazdem”.

       Jeśli chodzi o liczbę mnogą, to w narzędniku występują dwie formy, ale zalecana jest: „gałęziami”. Znacznie gorzej brzmi: „gałęźmi”, chociaż i ona uchodzi za dopuszczalną.

BIEDNY TEN NASZ KOŚCIUSZKO

        Niedawno słuchałem dość długiej wypowiedzi pewnego polityka. W wystąpieniu tym sporo uwagi poświęcił naszym bohaterom narodowym. Zostały wymienione nazwiska wielu wodzów, królów, żołnierzy, powstańców. Dotyczyło to postaci z bardzo odległej przeszłości, również bliższej oraz teraźniejszości.

   W pewnym momencie padło nazwisko Tadeusza Kościuszki. Niestety mówca nie wykazał się należytą wiedzą z zakresu fleksji, czyli odmiany wyrazów. Do moich uszu dotarło bowiem takie zdanie: „Tak wiele zawdzięczamy naszemu Kościuszku”.

   W tym momencie pomyślałem, że skoro przywołuje się tak ważną historycznie postać, to należałoby opanować właściwą odmianę tego nazwiska. A wygląda ona następująco:

Mianownik        –      Kościuszko

Dopełniacz        –       Kościuszki

Celownik            –      Kościuszce

Biernik                –      Kościuszkę

Narzędnik          –      Kościuszką

Miejscownik     –      Kościuszce

Wołacz                –      Kościuszko

 

Możliwość komentowania została wyłączona.